Kontarira itzuli
Aniztasunaz ari garenean, pertsonen artean dauden desberdintasun ikusgarri eta ikusezinez ari gara.
Aniztasunak ezaugarri hauek ditu, besteak beste:
Eta ezaugarri horietatik abiatuta, aniztasunari ‘abizenak’ jartzen zaizkio, adibidez: kultura aniztasuna, belaunaldi arteko aniztasuna, aniztasun funtzionala, aniztasun kognitiboa…
Horrek zer esan nahi duen eta harekin zer egin daitekeen ulertzea funtsezkoa da aniztasun hori erakundeetan kudeatzeko eta ingurune aberasgarriagoak, bidezkoagoak eta inklusiboagoak eraikitzeko.
Hori dela eta, ‘Aniztasunaren kudeaketa’ aipatzen dugu erakundean edo enpresan. Kudeaketa-mota hori ekintza kontzienteen eta jarraituen multzoa da, eta helburu hauek ditu:
Aniztasuna baliabide estrategiko gisa kudea daiteke, desberdintasunaren aberastasuna aprobetxatzea bilatuz, baina, ingurune kooperatiboan, uste dugu, batez ere, justizia sozialarekiko eta giza duintasunarekiko konpromiso etikoaren zati gisa kudeatu behar dela.
Geure buruari galdetu diezaiokegu zergatik den garrantzitsua enpresatan kudeatzea eta ondo kudeatzea.
Badira beste kontzeptu lotu batzuk ere, eta komeni da bereiztea. Adibidez, berdintasuna eta ekitatea.
Adibidez: gurpil-aulkian dabilen pertsona batentzat, ekitatea litzateke lan egiten duen eraikinera sartzeko arrapala bat jartzea, eta berdintasuna litzateke pertsona guztiak sarbide beretatik sartzea, nahiz eta eskailerak eduki.
Adibideak enpresan:
Esan dezakegu berdintasuna dela helburua eta ekitatea helburu horretara iristeko bidea.
Eta, azkenik, beste bi kontzeptu bereiztea komeni da: integrazioa eta inklusioa.
Adibide oso erraz bat ‘belaunaldien arteko aniztasuna’ da, eta zure adinagatik ‘entzuten’ dizuten moduagatik barneratuta sentitzearen edo ez sentitzearen sentsazioa:
Beste adibide bat, hizkuntzarekin lotuta. Askotan, gutxiago entzuten dugu gure hizkuntza ondo hitz egiten ez duen norbait. Ziur nago guk ere hori sentitu dugula beste hizkuntza batean –ingelesez edo frantsesez, adibidez– hitz egin behar izan dugunean. Hitz egitean deseroso sentitu gara, eta gainera, besteek gu gutxiago baloratzen gaituztela sumatu dugu, gure hizkuntza-gaitasunagatik gure ideiei garrantzi gutxiago ematen dietelako.
Galdera honi erantzuten bukatzeko, aspaldi entzun eta asko gustatu zitzaidan metafora bat partekatuko dut: imajinatu festa batera gonbidatzen zaituztela.
Sarreran aipatu den bezala, lehen aldiz sartu da jarduera-ildo hori Politika Sozioenpresarial berrian, eta, horregatik, Zentro Korporatiboko Kudeaketa Sozialaren arloak kooperatibei laguntzeko ildo berri hori ireki du.
Aurten Genero Berdintasunaren arloan laguntza ematen hasi gineneko antzekoa izango da, hau da, sentsibilizatzea, trebatzea, neurtzea eta tresnak ematea kooperatibek gai honetan aurrera egin dezaten.
Horretarako, gaian adituak diren 4 pertsona elkarrizketatu ditugu, zer egin daitekeen eta nola egin daitekeen jakiteko.
Hortik aurrera, lehen urratsak erabaki ditugu lehen seihileko honetan:
Dakiguna da sentsibilizatzea, prestatzea eta politika aktiboa hartzea funtsezkoa dela.
Izan ere, ez da nahikoa espazio anitzetan elkarrekin bizitzea. Garrantzitsuena da nola kudeatzen ditugun. Benetan sartzen al ditugu pertsona guztiak? Haien arteko desberdintasunak errespetatzen eta baloratzen ditugu? Ditugun alborapenak edo oztopoak berrikusten ditugu? Gure hautaketa-, harrera-, sustapen-, prestakuntza- eta bestelako sistemak alborapen horiek saihesten dituzte? Gure kulturak aukera edo mehatxu gisa hartzen du desberdintasuna? lan-baldintzek ekitatearen alde egiten dute? Pertsonei entzuten diegu, eta ingurune seguruak eta parte hartzeko guneak daude? Eta abar.
Bai. Interkonektatutako mundu batean eta nazioartean presentzia duen gurea bezalako korporazio batean, kultura-aniztasuna ez da jada ohiz kanpokoa, egunerokoa baizik.
Gero eta gehiago dira beste herrialde eta testuinguru batzuetako pertsonak gure kooperatiba eta filialetan sartzen direnak.
Adibidez, oraintxe bertan, kooperatiba batzuen kultur aniztasunari buruz ditugun datu gutxiekin, badakigu Euskal Herriko lantokietan 15 eta 25 herrialde ezberdin arteko pertsonak dituzten hainbat kooperatiba daudela eta 60 herrialde arteko pertsonak dituen kooperatiba bat.
Arimadun proiektuak izaten jarraitu nahi badugu, pertsonak erdigunean jartzen dituztenak, kultur aniztasun horren kudeaketa kontzientea lehenetsi behar dugu. Kontua ez baita soilik pertsonak batzea, baizik eta kide izateko espazio komunak eraikitzea.
Aniztasun mota batzuk beti egon dira presente: generoa, adina, gaitasun fisiko edo mentala, hezkuntza maila, pentsatzeko modua… baina erakundeen barruan ez zaie arreta handirik jarri.
Emakumeen eta Gizonen Berdintasun Eragingarrirako martxoaren 22ko 3/2007 Lege Organikoaren bidez, aurrerapauso handia eman zen, eta, horren ondorioz, erakundeek eta enpresek neurriak hartu dituzte emakumeen tratu- eta aukera-berdintasunean aurrera egiteko, besteak beste, hezkuntzan, enpleguan, ordezkaritza politikoan, garapen profesionalean eta soldatan.
Une honetan, bat egiten dute multinazional askotan ematen ari den DEI (Diversity, Equity, Inclusion) izeneko nazioarteko mugimendu batek eta gure kooperatibetako aniztasuna eremu hauetara zabaldu izanak: jatorria, etnia, hizkuntza eta erlijioa.
Horrek esan nahi du aurre egiteko unean gaudela jada. Ez da etorkizuneko joera bat, egungo errealitate bat da. Aniztasunak ez du itxaroten, eta egokitzeko, hartzeko, integratzeko, barneratzeko… dugun gaitasuna erakunde eta gizarte gisa dugun heldutasunaren neurria da.
Bestalde, aniztasunaren alde lan egitea ez da justizia sozialaren kontua bakarrik, gaur egun lehiarako abantaila ere bada. Orain, ‘talentua erakarri’ eta ‘talentua garatu’ behar dugu, eta, alde horretatik, enpresa erakargarriak izatea bereizgarria izan daiteke.
Bide bat egina dago, baina oraindik asko dago egiteko.
Gure kooperatiba gehienek aurrera egin dute genero-berdintasunaren arloan. Batzuk erbesteratutako pertsonak kulturaniztasunean trebatzen pausoak ematen joan dira eta batzuk hemengo lantokietan aniztasun kulturalaren aitortzan pausoak ematen hasi dira, baina oraindik integraziorako ikuspegiarekin eta ez inklusiorako ikuspegiarekin. Erakundearen testuingurura eta kulturara pertsonak egokitzea espero da oraindik ere, eta hori beharrezkoa den arren, ez da nahikoa. Testuinguru eta kultura hori ez badira inklusiboak aurreiritzi negatiboak daudelako, ez badira berdin estimatzen pertsonak, ez bazaie berdin entzuten, ez badituzte aukera berdinak… ezin dugu hitz egin ingurune inklusibo bati buruz, eta ezin dugu esan aniztasuna modu esplizituan kudeatzen denik.
Kontzientzia gehiago behar dugu, ezagutza eta prestakuntza gehiago, sistematika, tresnak, elkarrizketa eta hausnarketarako guneak eta politika aktiboak.
Asmo onekin ez da nahikoa: politika, prozesu eta ekintza zehatz bihurtu behar dira.
Aipatutako terminoak (aniztasuna, aniztasunaren kudeaketa, berdintasuna, ekitatea, integrazioa eta inklusioa) eta beste batzuk:
Nik uste dut lan ingurune anitzagoak ikusiko ditugula, diferentziekiko sentiberagoak eta diferentzia horiek aprobetxatuz elkarrekin lan egiten dakitenak.
Euskara beste hizkuntza askorekin biziko da korridoreetan.
Kulturartekotasuna ez da berritasuna izango, oinarrizko konpetentzia baizik, pertsonek elkarrekin komunikatzen, harremanak izaten, adosten eta elkarrekin sortzen ere jakin beharko dutelako.
Eta ezagutza ez da soilik akademikoa edo teknikoa izango, baizik eta balioetsiko ditugu ere bizi izandako esperientziak, adimen anitzak, begiradaren angelu desberdinak.
Aniztasunaren kudeaketa ez da proiektu bat, prozesu batzuk edo neurri batzuk izango; gure antolaketa-kulturaren parte naturala izango da.
Bukatzeko, esan nahiko nuke DEI (aniztasuna, ekitatea eta berdintasuna) lantzea ez dela soilik justizia kontu bat, baizik eta gure balio kooperatibistetan hobeto oinarrituta dagoen mundu bat irudikatzeko eta eraikitzeko erabaki ausarta. Mundu horretan, pertsona bakoitza, bere nortasun bakarrarekin, ikusia, entzuna eta baloratua sentituko da, eta bere onena emateko eta garatzeko aukera izango du.
Baztertzeari uzten diogunean, batuketak egiten hasten gara, eta desberdintasunak batzean, aukerak biderkatzen ditugu.
Izan daitezela gure hitzak hasiera, baina gure ekintzak, benetako aldaketa.