Sargoria heldu da. Eguzkia goian da. Erabakien zikloa borobildu dugu batzar nagusiekin, eta lankide berriak loratu dira gurean, lana eta kontziliazioa uztartuz. Otalorako paretak bezain sendoa da gure historia gune berrian.
Beroari aurre eginez, udako hitzen magiarekin eta oporretako emozioekin biziberritu gaitezen kontu kontari!
Alaia, exijentea eta disziplinatua naiz”
27 urte ditu eta urte eta erdiko ume baten ama da Malen. Eibartarra da, eta komunikazioaren bueltan ibili da beti. Bi hilabete daramatza Komunikazio sailean, Javierrekin eta Ibanekin.
Dena den, Malenek ezagutzen zuen MONDRAGON lehenagotik, duela 6 urte bere gradu amaierako lana MONDRAGONen egin baitzuen: TULankide gazteengana iristeko bideak definitzeko proiektua egin zuen. Beraz, orduko lanari jarraipena emateko aukera edukiko du orain gurekin. Bestalde, bi hilabete hauetan gauza batek harrituta dauka Malen: MONDRAGONen dimentsioak eta konplexutasunak.
Kirolzalea da, atletismoan ibilitakoa. Irribarrea azalean ikusten zaio. Argi ditu gauzak. Ekimen handiko emakume gaztea, baina heldutasun handikoa. Freskotasuna ekarriko digu… Plazer bat da bere hitz jarioa entzutea.
Arrasatearra eta kooperatibisten alaba izanda, oso gertuko sentitzen dut MONDRAGON”
Jakin-min handikoa pertsona da Amaia. Psikologiako ikasketak egin zituen eta Giza Baliabideetan espezializatu zen. Pertsonen arloan eta talentuaren garapenaren inguruan ibili da beti. Erantzun interesgarriak eman dizkigu talentuaren inguruan.
Bi aste soilik daramatza gure artean, eta asko eskertzen du goiz partean taldekideak elkartu eta kafea hartzera joateko errituala. Gertutasun handia sumatu du lankideen partetik. Bestalde, poza sentitu du hitzaldi informatiboa eta batzar nagusia nagusiki euskaraz egiten direla ikustearekin. Eta Otalorako jatetxeko bazkariekin ere maiteminduta dago.
Urte eta erdiko alaba txiki bat dauka eta denbora gutxi dauka bere aisialdirako. Dena den pop-rock musika atsegin du. Oba taberna gomendatu digu parrandarako. Eta Meditarraneoaren zalea da Amaia.
Begietara begiratzen du Amaiak. Pertsona atsegina eta benetakoa da. Presentzia eta argitasun bereziak ditu. Ongi etorri, Amaia!
A! Bi definizio eman ditu bere inguruan, bata gezurra da eta bestea egia: animaliazalea da Amaia, ala artista (farandula zalea) da…? Entzun podcasta, eta ea asmatzen duzuen!
Kooperatibagintzaren etorkizuna: Industria ardatz izatetik, bira zerbitzuetara?”
Terence H. Martinek azken 30 urteak kooperatibagintza ikertzen eman ditu. Gai horri buruzko doktorego tesia egin ondoren, bere hurrengo liburuko kapituluak idazten ari da gaur egun. Ikuspegi ekonomiko batetik MONDRAGON eredua, industriaren etorkizuna eta bailarako bizimodua nahiz lan esperientzia kontatu dizkigu elkarrizketa honetan. Otaloran egin dugu hitzordua Terencerekin, eta zabal eman ditu azalpenak Kontarirako, modu atseginean.
MONDRAGONeko kooperatibei buruzko liburu bat idazten ari zara. Zertan da proiektua une honetan?
Bere garaian doktorego tesia liburu batean bildu nuen, baina oso matematikoa, analitikoa eta ekonometrian oinarritua zegoen; hau da, ez zuen dibulgazio izaerarik. Orain, proiektu berri honi begira, oso aurreratuta dauden zirriborroak ditut; zehazki, nire interes pertsonaleko gaiei buruzko 6 edo 7 kapitulu: MONDRAGONek Leintz bailararen garapenean izandako eragina, produktibitatea, oinarrizko kooperatiben eta kooperatiba-taldeen gobernantza, ekintzailetza... Lan honekin nire asmoa da ondo dokumentatutako gida bat idaztea, alde batetik, etorkizunean beste pertsona batzuek gai batzuk ikertzen jarraitzeko, eta bestetik, MONDRAGONen bereizgarritasuna zein den azaltzeko.
MONDRAGONen mitoari buruz esaten diren gauza asko bere alderdi positiboetan sakontzen dute, baina publizitate modura. Nik kapitulu hauekin bilatzen dudana da lan elkartuko kooperatiba batek benetan nola funtzionatzen duen deskribatzea, bere indarguneak zein ahulguneak aztertuz.
Zein da benetako aldea kooperatiba eredu desberdinen artean?
MONDRAGON barruko berrikuntzari buruz hitz egiten denean, ondo informatuta dagoen pertsona batek Arizmendiarrieta, Ormaetxea edo bailarako ura aipa ditzake.
Gaur egun kooperatiba bat sortzen duten askok premia pertsonal bati erantzuteko bulkadatik egiten dute. MONDRAGONeko kooperatiben hastapenetan, ordea, helburua mundua aldatzea zen; motorra ez zen motibazio indibiduala. Nire ustez, MONDRAGON ereduaren bereizgarritasuna gobernantzan dago. Demokrazia partehartzailea da nabarmentzeko elementua.
Nondik sortu zaizu MONDRAGONeko kooperatibagintza aztertzen jarraitzeko grina?
Oinarrian komunitatearen balioak eta diru sarreren berdintasuna daudelako, baina, bereziki interesatzen zait negozioak ekonomikoki bideragarri egiteko izan duen gaitasuna. Urtez urte iraun duen eredua da, eta MONDRAGONek bailarako gizartean izan duen eragina handia izan da. Edozein giza proiektutan bezala, negozio batzuk erori egingo dira, baina nire ikerketaren ardatza da jakitea eredua iraunkorra den eta beste leku batzuetan errepika ote daitekeen.
Nik nahi dut mundua kooperatibizatzea. Ereduak erakutsi du ekonomikoki bideragarria dela; agian ez da hori alderdirik erakargarriena edo mistikoena, baina bai nabarmenena.
Ikerketaren etorkizunari dagokionez, nola ikusten duzu egungo egoera?
Lehen MONDRAGONeko kooperatiba ingurunean etorkizunari buruzko azterketa asko egiten ziren; 100 ikerketa baino gehiago zeuden martxan. Gaur egun, sentsazioa dut ez dela horretan hainbeste baliabide inbertitzen. Makina industrialak saltzen ari dira, baina galdera gakoa da: etorkizunean makina horiek salduko al dira? Hori jakiteko aztertu eta ikertzen jarraitu behar da.
Europako industriaren etorkizuna oso iluna da. Kapitala ura bezalakoa da: beti jaisten da punturik baxuenera, hau da, eskulana merkeagoa den lekura, eta abantaila hori jada ez dago hemen. MONDRAGONen etorkizuna zerbitzuetan egongo da; beraz, bideragarriak izango diren zerbitzu industriak zein diren aztertu behar dugu. Hala ere, historiak erakusten digu zerbitzu sektoreak, sarritan, desberdintasun handiko ekonomia sortzen duela. Ekonomia horretan kudeatzaileek asko irabazten dute eta dendetan lan egiten dutenek gutxi. Hori ez da jarraitu beharreko eredua, nire ustez.
Zein izango lirateke zure gomendioak egoera honen aurrean?
Gehiago inbertitu behar dugu zerbitzu sektorea ikertzen. Arakatu behar da zein diren negozio iraunkorrak sortzeko egokienak, baina, aldi berean, desberdintasunik sortzen ez dutenak. Adibidez, Consum kooperatiba aztergai interesgarria izan daiteke. Uste osoa dut zerbitzu sektorean egin beharreko ikerketetan. Datozen belaunaldiei begira, galdera deseroso bat egin behar diogu gure buruari: zer egingo dugu gazteekin, etorkizunik ez duen industria baterako prestatu behar al ditugu?
Liburuaren proiektu honetarako, zer ikasi duzu Otaloran zurekin dabiltzan pertsonengandik?
Zorte handia izan dut hona etortzeko aukera izateagatik. 90eko hamarkadan iritsi nintzen, Chicagon lanean ari zen MONDRAGONeko pertsona baten gomendioz. Hasierako asmoa doktorego tesia egitea zen, eta informaziora eta datuetara sarbide zuzena izango nuela agindu zidaten. Baina hemen lan asko egin behar da datuetara iristeko. Ingurune honetan azterketa ekonomiko bat egin nahi baduzu, beti behar dituzu datuak, eta horiek lortzea kostatu egin zait. Uste dut hori hobetu beharreko arloa dela.
Bost urte oso eman nituen beharrezko informazioa biltzen, doktorego tesia aurrera ateratzeko. Bukatu eta gero, arazo handiak izan nituen Estatu Batuetako batzorde akademikoak tesia onar zezan, han kooperatibagintzari buruz ezjakintasun handia zegoelako. Hasierako zailtasunak gorabehera, hemen egotea zorte handia izan da, jende asko ezagutu eta haiekin hartu emana izateko aukera eman didalako.
Hiru hamarkada hemen egin eta gero, euskal kulturari eta eguneroko bizimoduari buruz zer ikusi ahal izan duzu?
Ezin dut euskal kulturaz oro har hitz egin, Debagoiena bakarrik ezagutzen baitut sakon, nahiz eta Bilbo, Donostia eta Gasteiz bezalako hiriak bisitatu ditudan. 30 urte daramatzat hemen, eta esan dezaket nire “familiaren” zati bat ere hemen dagoela orain. Nire lagunen seme-alaben jaiotza ikusi dut. Maila pertsonalean oso esperientzia garrantzitsua izan da, oso harrera goxoa izan dudalako.
Eguneroko ohiturei dagokienez, gastronomiari adibidez, normalean neuretzat prestatzen dut janaria, baina aitortu behar dut hemen hobeto jaten dela; nahiz eta, jakina, Estatu Batuetan dirua baduzu, han ere oso ondo jan daitekeen.
Kanpoko begirada horretatik, zer uste duzu eskain diezaiokeela Euskal Herriak gaur egungo munduari?
Euskal Herriak herri bat eta berezko kultura bat du, eta komunitate identitate sendoa, kanpotik begiratuta. Estatu Batuak, aldiz, herrien batura bat dira, kultura askoren nahasketa. Nire familia bera, adibidez, jatorri desberdinen nahasketa da: alde batetik franko-kanadiarra eta bestetik irlandarra. Estatu Batuetako biztanleriaren gehiengoak jatorri desberdin asko ditu; ez du herri eta kultura bakar bat. Estatu Batuak herri askoren multzoa dira.
Zure ikuspegi analitikotik, nola deskribatuko zenuke gaur egun Estatu Batuek bizi duten une politiko eta ekonomikoa?
Potentzia handiak sortu, indartu eta azkenerako gainbehera etortzen dira. Eta, tamalez, hori gutxitan gertatzen da sufrimendurik eragin gabe. Gaur egun, badaude beste potentzia indartsu batzuk, Txina kasu, gero eta botere handiagoa pilatzen ari direnak eta etengabe hedatzen ari direnak. Niri neuri gustatuko litzaidake herrialde bakar batek mundua ez menperatzea, baina badakit iritzi hori ez dela zabalduena estatu batuarren artean.
Kontziliazioetan aurrera goaz. Halere, datuek diote horien erabilera oraindik ez dela orekatua”
Gaurko atalean, Sandra Maria, Ainhoa Zeziaga, Iban Garate eta Iñaki Belaustegirekin elkartu gara kontziliazioaren puzzle edo tetrisari buruz hitz egiteko.
Galderen zizka-mizka:
Jarri kaskoak, hartu arnasa, eta has gaitezen.
Ekainean inauguratu dugu Arizmendiarrieta gunea Otaloran. Bere heriotzatik 50 urte pasatu badira ere, gaurkotasun betea dute bere ideiek. Duela 70 urte gizarte kohesionatu bat eraikitzeko proiektuaren oinarri haiek bizirik diraute oraindik, eta kezka eta erronka beretsuen inguruan dabil gaurko gizartea ere. Bere pentsamenduaren oinarriak jasotzen ditu guneak: gizarte kohesioa, hezkuntza, finantza etikoak, berrikuntza, formazio duala, eta emakumea eta lana bezalako kontzeptuak, guztiak ere elkartasun praktikoan eta aukera berdintasunean oinarrituak. Espazio xumea bezain aberatsa da.
Kooperatibok aukera izango dugu gune berria bisitatzeko, hilero antolatuko baitira bisita gidatuak.
1
5 urtez MONDRAGONen bertan prentsaurrekorik eman gabe egon ondoren, aurten berriro ere MONDRAGONera etorri dira kazetariak, gure Komunikazio sailak gonbidatuta. Garai batean prentsa etorri egiten zen urtero Korporaziora, baina gerora galdu egin da ohitura hori, digitalizazioaren eraginez eta abar. Kazetariek eurek ere asko eskertu dute aurten MONDRAGONek eskaini dien gertutasuna eta instalazioak barrutik ezagutzeko aukera. Prentsa agerraldian Pello Rodriguez presidenteak Korporazioari buruzko datuak aurkeztu ditu, adierazpenak egin, eta ondoren luntxa eskaini zaie bertaratutakoei.
Izan ere, MONDRAGONen badaukagu gauzak egiteko beste modu bat.
MONDRAGON Korporazioko hitzaldi informatiboa eta batzar nagusia egin ditugu ekainean. 2025eko ekitaldia itxi dugu, 2026 ekitaldiko Kudeaketa onartu dugu, eta MONDRAGONeko urteko erabakien zikloa amaituta geratu da horrekin. Izan ere, urtero legez, Lagun Arokoa izan ohi da lehenengo batzar nagusia kooperatiben artean, eta gurea izan ohi da azkena, eta horrekin MONDRAGON osoko ziklo naturalari itxiera eman diogu. Hitzaldi informatiboan eta batzar nagusian euskararen erabilera %93-%100 bitartekoa izan da, eta aldibereko itzulpen zerbitzua eskaini da bietan, interprete edo xuxurlari bikainekin. Horrez gain, AA bidezko itzulpena eskaintzen duen Plaud tresna ere probatu ahal izan dugu, jakiteko euskarazko ahotsa transkribatu eta gaztelaniara itzultzeko zenbateraino den gai gailu hori.
K
lima larrialdiaren eraginez, gero eta bero bolada handiagoak izan ohi ditugu. Bereziki uda sasoian izaten ditugu beroaldiak. Nola bizi ditugu beroaldiak Zentro Korporatiboko lankideok egunerokoan? Asko sufritzen al dugu beroarekin?
Inkesta txiki bat egin dugu Otaloran eta LK3n, eta lau testigantza jaso ditugu hemen.
German Lorenzo
“Beroarekin gaizki, baldatuta uzten nau! Txinan, Japonian eta Asia aldean, Vietnamen batez ere, beroa itzela zen, oso hezea, eta asko sufritzen nuen. Europan, beroa lehorragoa da, jasangarriagoa. Beroaldietan, aire girotua topera beti autoan, 15ºC-tik behera. Momenturik txarrenak eguerdialdeko orduak eta gauak dira: logelan haizagailua gau osoan edukitzen dut piztuta. Ura edaten eta beroa ahazten saiatzen naiz. Ni oporretan Ipar Polora joango nintzateke, baina nire emazteari Alacant eta Andaluzia aldea gustatzen zaizkio, eta negoziazioetan galtzaile ateratzen naiz ia beti”
Nerea Galindez
“Ez dut askorik sufritzen beroarekin. Hemen, Otalorako sukaldean, ondo daramat beroarena. Aire girotua daukagu, eta sukaldean ateak zabaldu edo itxi egiten ditugu beroa kontrolatzeko: jangelatik freskura dator, eta jangelako atea ireki eta kanpoko atea itxi egiten dugu; oso ondo. Txarrena izaten da lanetik atera eta autoa hartzen dugun momentua, sutan egoten da eta. Etxean, berriz, haizagailu bat ipini dugu, hiru aspatakoa: neguan, beheko suak gora botatzen duen aire beroa behera ekartzen du, eta udan airea mugitzen du, eta asko freskatzen du, ez pentsa!”
Nahia Larreategi
“Ez dut gehiegi sufritzen beroarekin, nahiz eta nahiago dudan hotza. Niretzat momenturik txarrena klasean pasatzen dugun beroa da, unibertsitatean. Eta lotarako ordua ere bai, agobiatu egiten nau beroak. Leihoak irekitzen ditut. Orain haizagailu mini bat erosi dut beroari aurre egiteko. Mexikon egon berri naiz, hilabetez, eta han beroa handiagoa da, gradu gehiago daude, baina bero lehorragoa denez, arinagoa da. Ondo ibili naiz Mexikon bero kontuekin”
Jagoba Zabala
“Ez daramat oso ondo beroa, agobiatu egiten nau. Lanean asko mugitzen naiz eta asko izerditzen dut, bereziki goizeko lehen orduan, dena prestatzen, eta bazkalostean. Egunerokoan, saiatzen naiz leku freskoetan ibiltzen, mendian gerizpetan, ur dezente edan, praka laburrak eta niki transpirablea jantzi... Oporretarako, gustatzen zait eguzkia, baina ez naiz egoten hondartzan eguzkia hartzen. Leku guztietan topatzen dira ondo egoteko lekuak”
Guk honelakoa iruditukatu dugu Mintza Taldean
Adimen Artifizialak lagundu digu gure irudimena argazki batera ekartzen.
Izan ere, mintza taldean 5 lankide garenez, udarekin lotutako 5 hitz aukeratu ditugu, bakoitzak bat.
Eta zuek, aurtengo uda nolakoa izango dela uste duzue?
Zuen iritzia jaso nahi dugu. Dagoeneko 4 urte dira KontARI 5.0 atari digitala martxan jarri genuenetik, eta jakin nahi dugu Zentro Korporatiboko kolektiboak nola bizi duzuen Kontari. Zer estimatzen duzue? Zer iruditzen zaizue interesik bakoa? Zenbateraino kontsumitzen duzue? Eroso al zaudete bertan agertuta? Zertarako prest zaudete?
Euskara Batzordean hausnarketa egiten ari gara Kontariren inguruan, eta aukera ikusten dugu beste formatu batera salto egiteko. Baina zalantzak ere baditugu. Hortaz, zuei galdetzea pentsatu dugu, zuek zaretelako protagonistak, eta kontsumitzaileak, aldi berean. Denok gara Kontari, eta denon iritziak aintzat hartu nahi ditugu, erabaki aurretik.
Hartu 3 minutu eta erantzun zintzo inkesta txiki honi, mesedez, uztailaren 13rako.
Mila esker, aldez aurretik!
1936ko gerra garaian, hogeita bat urte zituela, Arizmendiarrieta PNVko milizietara batu zen. Txikitan baserrian izandako istripu baten ondorioz begi bat galdu zuenez, eta idazle trebea zenez, kazetari lanetan jardun zuen. Gudari eta Eguna gerra egunkarien sorreran eta zuzendaritzan aritu zen euskaraz.
Bilbo erori zenean preso hartu zuten frankistek eta prozedura sumarisimoan epaitua izan zen errebelamendu militarragatik. Kartzela zigorra ezarri ziezaioketen, baina absolbitua izan zen eta libre geratu zen. Zergatik absolbitu zuten? Gutxienez, bertsio bi daude. Bata, hedatuen dagoena: galdetu zioten Arizmendiarrietari zeinek ordaintzen zion, egunkariak (PNVk) edo kuartelak, eta azken hori erantzun zuen. Hots, Eusko Gudarosteak adin militarrean zegoelako mobilizatu zuen; ez zen ideologia kontua. Bestea, Arizmendiarrietaren apaizkideei entzundakoa: epaileak galdetu zion mahai gainean jarri zizkioten artikuluen artean zeintzuk ziren bereak. Kazetariek ezizenez idazten zutenez, aukeratu zituen azaleko gaiak lantzen zituzten artikuluak.
Eguzkia nora, zapiak hara
Apirilean, maiatzean edo ekainean bete dituzuelako edo beteko dituzuelako. Segi horrela, formal-formal, urtero betetzen. Eta banan-banan!
Iñigo Albizuri, Aitor Arizmendi, Eduardo Beltran de N., Ander Etxeberria, Zigor Ezpeleta, Amaia Fernandez, Amaia Ferro, Sara Galino, Iban Garate, Itziar Gaztañaga, Irune Idigoras, Michel Iñigo, Iñigo Iñurrategi, Amaia Isazelaia, Carolina Mejia, Patxi Saez de Viteri, Javi Santos eta Amaia Egia.
